Spojrzenie na interpretacje manewrów wojskowych Zapad-17 z perspektywy Baudrillardowskiej

Gregory Simons

Wstęp

 

Manewry wojskowe to hybrydowa konstrukcja zawieszona między rzeczywistością i fikcją, a jej przekaz może być rozmaicie interpretowany w zależności od odbiorcy. Perspektywa Jeana Baudrillarda, zwłaszcza jego koncepcja hiperrzeczywistości, może być pomocna w odsłonięciu symbolicznych interpretacji i projekcji nieodłącznie związanych z przedsięwzięciami takimi jak Zapad-17. Podejście takie spopularyzował m.in. Peter Pomerantsev, autor książki Jądro dziwności, w której opisał skonstruowaną, surrealną rzeczywistość-projekcję współczesnej Rosji. Dla zrozumienia samego praktycznego wymiaru zjawiska nie potrzeba jednak tak obszernej podbudowy teoretycznej. Dyplomacja wojskowa traktowana jest jako element arsenału współczesnej międzynarodowej realpolitik, metoda pozwalająca utrzymać status quo poprzez wsparcie sojuszników i równoważenie wpływu przeciwników1.

 

Wielokrotnie zwracano uwagę na potencjalnie zwodniczy charakter manewrów Zapad-17. Żeby zbadać tę możliwość, niezbędne są narzędzia badawcze pozwalające zrozumieć naturę dezinformacji w wojskowości. Maskirowka to znana od setek lat strategia maskowania się i dezinformacji, która szczególną popularność zyskała w czasach sowieckich. W niniejszym artykule przyglądam się relacjom z manewrów Zapad-17 opublikowanym przez rosyjskie media dla odbiorców międzynarodowych, agencje Sputnik i TASS. Czy relacje Sputnika i TASS w czasie trwania ćwiczeń Zapad-17 były próbą ustanowienia rzeczywistości alternatywnej, elementem praktyki dyplomacji wojskowej, czy ćwiczeniem z dezinformacji?

 

 

Baudrillard i hiperrzeczywistość

 

Jean Baudrillard jest postacią kontrowersyjną, a jego teorie spotykają się często ze stanowczymi reakcjami za lub przeciw2. Wyjątkowym aspektem teorii Baudrillarda jest fakt, że jego teoria mediów odróżnia się od debat na temat ideologii i spektaklu medialnego pod względem skuteczności w przesłanianiu i fabrykowaniu rzeczywistości, jaką koncepcja ta rozpoznaje w produktach medialnych3. Baudrillard (1976) twierdził, że symulacja, abstrakcja i hiperrzeczywistość coraz silniej definiują współczesną rzeczywistość. Sytuacja ta jest spowodowana wszechobecnością mediów, znaków i symboli w naszej kulturze do tego stopnia, że w zdominowanym przez media świecie rzeczywistość staje się nieodróżnialna od informacji i komunikacji4. Rozmycie granic między rzeczywistością a doświadczeniem zapośredniczonym Baudrillard nazywa hiperrzeczywistością.  Wskazał on na szereg faz, których kulminacją jest hiperrzeczywistość: odbicie rzeczywistości podstawowej, maskowanie i wypaczanie rzeczywistości podstawowej, maskowanie braku rzeczywistości podstawowej i w końcu etap czystego symulakrum, nieprzypominającego już rzeczywistości.5  

 

Badacze stosowali już w przeszłości perspektywę Baudrillarda w analizie reprezentacji medialnych mogących prowadzić do wojny. Jeden z przykładowych tekstów (skupiający się na kwestii public relations) dotyczył kampanii zorganizowanej przez grupę Citizens for a Free Kuwait z pomocą firmy lobbingowej Hill and Knowlton. Jej elementem była opowieść o wyrzucaniu noworodków z inkubatorów, przedstawiona jako świadectwo, które pomogło ukształtować opinię publiczną przed pierwszą wojną w Zatoce Perskiej. Hill and Knowlton upublicznili znak, który nie reprezentował rzeczywistości, ale skłonił liderów państw do rozpoczęcia wojny. Siła znaku jest wiarygodna z postmodernistycznego punktu widzenia5. W ten sposób znak bez faktycznego odniesienia w rzeczywistości był postrzegany jako rzeczywisty; to przykład hiperrzeczywistości symulakrum. Jaki jest jednak cel takich działań?

 

Motywacja, by wytwarzać hiperrzeczywistość, a także tej atrakcyjność wydają się powiązane z właściwościami polityki i władzy. Znaczenie hiperzeczywistości w szerszej skali społecznej polega na ograniczeniu uczestnictwa ludzi do roli konsumentów lub odbiorców (co zakłada bierność, reaktywność), nie twórców, inicjatorów (czynnych, aktywnych) rzeczywistości wytworzonej6. W polityce hiperrzeczywistość wpływająca na percepcję odbiorców może być narzędziem wytwarzania władzy.

 

Władza w hiperrzeczywistości wypływa z kontroli nad środkami symulacji, z dominacji nad kodami reprezentacji i zarządzania znakami, które determinują, czym hiperrzeczywistość ma być w danym momencie. Poprzez ustalanie granic tego, co jest hiperrealne (i przynajmniej tymczasowo realne), ruch w krajobrazie medialnym ustanawia porządek działań, determinuje alianse, nadaje ramy konfliktom i ogranicza możliwość kwestionowania tego, co jest rzeczywiste, a co nie poza organizacją dominującą7.

 

Jak zauważa Luke, hiperrzeczywistość dowodzi, że ludzkie potrzeby ustanawiane są na bazie uprzednio istniejących kodów kulturowych i oczekiwań, które z kolei przekazywane są odbiorcom w celu konsumpcji i reakcji. Teorie Baudrillarda stosowane były nie tylko na potrzeby analizy komunikacji wiodącej do konfliktu, lecz także w badaniach nad procesami państwowotwórczymi na obszarach pokonfliktowych8. Ten aspekt interesuje mnie szczególnie w niniejszym tekście, z uwagi na fikcyjne terytorium powołane do życia na potrzeby scenariusza manewrów Zapad-17. Hehir9 zauważa, że dyskurs interwencji i budowy państwa reprodukuje asymetrie władzy, co ujęte jest często w systemy wartości, norm i w przekaz misji humanitarnej. Tworzy to hiperrzeczywistość słabego państwa wymagającego zarządzania, a także hiperreczywistość, w której powstaje wyidealizowany model państwa zrehabilitowanego w stylu zachodnim. To zadanie polegające na zaprojektowaniu problemu czy kryzysu, na który przygotowane jest już rozwiązanie. Jest to gra, w której iluzje płynnie zastępują rzeczywistość, ścieżka, którą perfekcja technologiczna może prowadzić do przeświadczenia o perfekcji moralnej.

 

W powyższym fragmencie rozważałem kwestię tworzenia hiperrzeczywistości w polityce; istnieją jednak inne obszary, takie jak wojskowość, w których funkcjonuje pewna ustalona tradycja komunikacji między uczestniczącymi stronami.

 

 

Relacje z manewrów Zapad-17 publikowane przez agencję Sputnik

 

Tło

 

Manewry wojskowe mają rozmaite zastosowania i cele, takie jak doskonalenie systemów i praktyki dowodzenia, kontroli czy komunikacji między siłami militarnymi w określonym środowisku w celu przygotowania się na działania w warunkach wojennych. To zastosowanie wymierne i praktyczne. Istnieje jednak jeszcze wymiar symboliczny, niematerialny, funkcjonujący w sferze komunikacji. Dotyczy on wysyłania sygnałów do rozmaitych stron konfliktu (otwartych na różne interpretacje), które kształtują sposób postrzegania siły militarnej i celów polityki zagranicznej. Zastosowanie to można zaobserwować na przykładzie regularnych ćwiczeń wojskowych w Korei Południowej w pobliżu strefy zdemilitaryzowanej (w celu zademonstrowania jedności i determinacji wobec Korei Północnej) czy rosyjskich manewrów morskich w sierpniu 2000 (w celu demonstracji odrodzonej potęgi militarnej w kontekście konfliktu w Kosowie).

Poprzednie manewry Zapad odbyły  się w latach 2009 i 201310. Zgodnie z danymi rosyjskiego Ministerstwa Obrony w zeszłorocznych miało wziąć udział 12700 żołnierzy11, 70 samolotów i helikopterów, 10 okrętów, 680 sztuk ciężkiego sprzętu wojskowego (ciężarówki, czołgi, artyleria...). Ćwiczenia   na obszarze Rosji i Białorusi zaplanowano na 14-20 września 201712. Scenariusz opublikowany na stronie internetowej rosyjskiego Ministerstwa Obrony, zakładał, że grupy ekstremistów przedostały się na teren Republiki Białorusi i Okręgu Kaliningradzkiego w Rosji, by przeprowadzić ataki terrorystyczne oraz zdestabilizować Federację Rosyjską oraz Białoruś. Ekstremiści uzyskują wsparcie logistyczne i sprzęt wojenny z zewnątrz drogą morską i powietrzną13. Według scenariusza siły rosyjskie i białoruskie miały walczyć z elementem ekstremistycznym/terrorystycznym działającym w samozwańczym państwie o nazwie  Wejsznoria, zaprojektowanym w pobliżu granicy białorusko-polskiej14. Manewry Zapad-17 opisywano jako czysto obronne, jednak rzeczywistość ćwiczeń interpretowano również na inne sposoby. NATO oszacowało liczebność uczestniczących wojsk na  70000100000, nie wierząc oficjalnym danym opublikowanym przez Białoruś i Rosję15. Obserwator wojskowy ze Szwecji jednak nazwał Zapad-17 zwykłymi działaniami wojskowymi i stwierdził, że liczby podane przez władze białoruskie i rosyjskie były zgodne z prawdą16. Utrzymane w bardziej alarmistycznym tonie opinie o  manewrach zakładały interpretację ich rzeczywistości jako możliwego konia trojańskiego (maskirowka), strategię umożliwiającą inwazję. Wskazywano przy tym na rosyjskie manewry wojskowe w 2008 i 2013, które miały miejsce na krótko przed odpowiednio wojną gruzińsko-rosyjską i wydarzeniami na Krymie17. Nie wszyscy komentatorzy zagraniczni postrzegali jednak manewry Zapad-17 jako tak bezpośrednie zagrożenie. Jeden z obserwatorów, Jyri Raitasalo z Narodowego Uniwersytetu Wojskowego Finlandii, odnotował, że płynący z Moskwy przekaz o militarnej potędze został ochoczo podjęty przez polityków i media zachodnie18. Między wierszami można wyczytać przekaz o dyplomacji militarnej w praktyce: oryginalny przekaz zostaje podjęty i wzmocniony przez Zachód, w ten sposób uwewnętrzniając jeszcze symboliczny przekaz manewrów. Raitasalo twierdzi, że Zachód wykazuje się słabą znajomością polityki mocarstwowej i zachowań antagonistycznych stosowanych przez mocarstwa. [...] Manewry [Zapad-17] jeszcze się nie rozpoczęły, a nasze społeczeństwa martwią się nimi już co najmniej od pół roku19. Inni komentatorzy i obserwatorzy również odnotowali, że hiperrzeczywistość manewrów wojskowych spotkała się z hiperreakcją. Litwa nie została zaatakowana i z Białorusią też raczej wszystko będzie w porządku20.

 

W kolejnej części przedstawię studium przypadku analizę rosyjskiego przekazu medialnego dotyczącego Zapad-17 w czasie trwania tych ćwiczeń.

 

Metoda i próba

 

Żeby dokonać analizy tekstu, konieczna jest analiza treści (ilościowe określenie poszczególnych elementów w tekście), analiza argumentacji (struktura zastosowanej argumentacji), wreszcie jakościowa analiza idei zawartych w treści (w tym wypadku skoncentrowanych na hiperrzeczywistości)21. Spodziewam się, że kombinacja powyższych perspektyw powinna dać rezultaty w zakresie ontologii (tego, co istnieje) i epistemologii (wiedza i to, jak wiemy) zapośredniczonych przez media opisów rzeczywistości manewrów Zapad-17 w kontekście napięć geopolitycznych. Przedmiotem badania jest władza, ludzie, polityka, wolność i opresja, wojna i pokój i nie tylko22. Mass media nadają kontekst relacjom zależnie od władzy (postrzeganej i projektowanej) w skonstruowanym porządku społecznym: przykłady to sprawiedliwość i niesprawiedliwość, potężni i bezsilni, prawomocne i nieprawomocne, wartościowe i bezwartościowe. Analizę kontekstualizacji materiału empirycznego w poniższym studium przeprowadzam zgodnie z metodą Entmana23:

 

- zdefiniowanie efektów lub warunków jako problematyczne;

- identyfikacja przyczyn;

- wyrażenie osądu moralnego;

- zaproponowanie rozwiązań i udoskonaleń.

 

Opisana metoda zostanie w niniejszym tekście zastosowana do treści wiadomości publikowanych przez Sputnik International (https://sputniknews.com) i agencję TASS (http://tass.com) w okresie 1420 września 2017 (w czasie trwania manewrów Zapad-17) oraz przed i po tym okresie. Wymienione media zostały wybrane ze względu na to, że ich przekaz kierowany jest do odbiorców międzynarodowych (co stanowi element dyplomacji publicznej Rosji, realizowanej przez media międzynarodowe), a także ze względu na to, że są to media państwowe (a zatem z największym prawdopodobieństwem przekazujące rzeczywistość zgodną z linią rządu rosyjskiego). Agencja Sputnik International (dawniej RIA Novosti) powstała 10 listopada 2014. To międzynarodowe medium jest własnością państwa rosyjskiego, ma centralę w Moskwie, oddziały regionalne na całym świecie, publikuje treści w ok. 30 językach24. TASS to państwowa agencja informacyjna założona w roku 1902, z biurami w 63 krajach25. Wyszukiwanie przeprowadzone na stronach internetowych Sputnik International i TASS za pomocą funkcji wyszukiwania i słów kluczowych Zapad 2017 miało miejsce w sierpniu 2018. Na stronie Sputnik International znaleziono w sumie 114 artykułów. Wyszukiwanie na stronie TASS dało 59 wyników. Szczegółowe informacje znajdują się w tabelach poniżej.

Doniesienia i konteksty Sputnik i TASS

 

Pierwszy materiał dotyczący manewrów Zapad-17 na stronach Sputnika pojawił się 21 października 2015, a ostatni 4 grudnia 2017; na stronach TASS pierwszy opublikowano 14 września 2017, a ostatni 25 kwietnia 2018. Relacje Sputnika były bardziej intensywne, a samo medium zajmowało się tematem dłużej niż TASS. Tu i tu zaobserwowano szereg kontekstów, w których pojawiały się wiadomości na temat manewrów. Pierwszy z nich to kontekst techniczny, obejmujący plany i wykonanie gier wojennych. Kontekst drugi to histeria i hipokryzja, skoncentrowana na przesadzonej reakcji Zachodu wobec ćwiczeń Zapad-17, a także na samych ćwiczeniach wojskowych Zachodu. Trzeci z kontekstów to oczyszczenie z zarzutów, powiązany z poprzednimi kontekstami: Zachód przyznawał, że ćwiczenia Zapad-17 nie były tak groźne, jak je przedstawiano. W tabelach niżej zamieszczono dane dotyczące dystrybucji tych kontekstów w materiałach Sputnika i TASS na temat manewrów Zapad-17.

Wiadomości publikowane przez Sputnik skupiały się na elementach histerii i hipokryzji, zwłaszcza tonu przyjętego przez Zachód (zwłaszcza Polskę, państwa bałtyckie, Finlandię i Szwecję) i ich histerycznej reakcji na ćwiczenia Zapad-17. Kolejnym aspektem była hipokryzja; uwzględniono tu koncepcję maskirowki, ale w odniesieniu do NATO i Szwecji. Zarzucano im, że pod pretekstem ćwiczeń Zapad-17 przemieszczają w tajemnicy własne wojska i sprzęt militarny, by przy cichym przyzwoleniu przeprowadzać manewry skierowane przeciwko Rosji i jej sojusznikom. Ton tych wiadomości był  bagatelizujący względem obaw wobec manewrów Zapad-17, a oskarżycielski, gdy w grę wchodziły działania i zamiary państw zachodnich. Teksty były silnie upolitycznione, wykorzystywały retorycznie logos (logikę) i patos (emocje). Przykładowy artykuł tego typu, opublikowany 4 września 2017 (10 dni przed ćwiczeniami Zapad-17), nosił tytuł Szwecja rezygnuje z neutralności wobec NATO, angażując się w manewry na dużą skalę z udziałem armii USA26. Tekst ten odnosił się do ćwiczeń Aurora-17, które zostały przeprowadzone w dniach 11-29 sierpnia 2017 (czyli niejako poprzedziły Zapad-17), i narzucał negatywny ton: w przekazie tym problem neutralności Szwecji powiązano z potencjalnymi kontekstami antyrosyjskimi (z uwagi na możliwego przeciwnika manewrów).

 

Drugim obszernym kontekstem był kontekst techniczny, dotyczący wiadomości na temat fizycznych i politycznych aspektów manewrów: specyfiki wyposażenia wojskowego czy taktyki (logos), ale także wizyt polityków takich jak Władimir Putin, Alaksandr Łukaszenka podczas ćwiczeń (etos). Ta kategoria kontekstów informacji wydaje się bardziej zgodna ze strategią dyplomacji militarnej, podkreślającej pomyślnie przeprowadzone manewry i budującej hiperrzeczywistość, w której zastosowana broń i taktyka jest skuteczna i potężna. Strategiczny przekaz ćwiczeń Zapad-17 również był obecny w tej kategorii: ćwiczenia przedstawiano jako ściśle defensywne, zorientowane na obronę zaangażowanych państw. Przykładem może być wiadomość z 20 września 2017, w której podkreślano sukces w walce z wyobrażonym wrogiem27.

 

Ostatni z kontekstów łączy ze sobą konteksty histerii/hipokryzji oraz techniczny. Kontekst oczyszczenia z zarzutów jest próbą logicznego uzasadnienia hiperrzeczywistości manewrów Zapad-17 jako obronnych ćwiczeń antyterrorystycznych, a także przeciwstawienie się hiperrzeczywistości państw sąsiednich, przedstawionych jako możliwe zagrożenie. Przeważa ton logiczny, podkreślający, że przekaz rosyjski jest zgodny z etosem komentatorów zachodnich, potwierdzających brak zagrożenia podczas manewrów wojskowych. Typowa wiadomość tego rodzaju pojawiła się 17 listopada 2017 (miesiąc po zakończeniu ćwiczeń), kiedy to opublikowano wyniki badań fińskiego analityka obronności. Zgodnie z raportem, manewry miały charakter defensywny i nie stanowiły zagrożenia dla państw sąsiednich28. W ten sposób informacja potwierdza prawdziwość hiperrzeczywistości rosyjskiej i złudność alternatywnej hiperrzeczywistości NATO i Zachodu.

 

Jak w porównaniu z materiałami Sputnika przedstawiały się relacje TASS?

Proporcje między kontekstem technicznym a kontekstem histerii/hipokryzji w materiałach TASS są bardziej wyważone. Techniczny pojawia się przy tym nieco częściej. W niniejszej analizie charakteryzuje się on silnymi odniesieniami do logosu i etosu. Znaczny nacisk położony został na defensywną, niegroźną naturę manewrów Zapad-17 (ta perspektywa łączy przekaz obu agencji) poprzez przytaczanie faktów, liczb, opinii znaczących postaci ze świata polityki i wojskowości. Najważniejszy przekaz poza przekazem strategicznym to testowanie możliwości obrony armii rosyjskiej i białoruskiej wobec zagrożeń militarnych, a także skuteczności sprzętu i żołnierzy. Artykuł opublikowany 19 września 2017 objaśnia logikę i cele ćwiczeń Zapad-17, odnosząc się do każdego z tych przekazów29.

 

Wkrótce potem nastąpiła zmiana kontekstu na kontekst histerii/hipokryzji. W porównaniu z częścią materiałów publikowanych przez Sputnik ton nieco się różni. Można zaobserwować wyraźne odniesienia do etosu: politycy i wojskowi raczej zaprzeczają, niż wykpiwają obawy sąsiadów. Należy również odnotować silniejszy nacisk położony na kontrowanie przekazu Zachodu i NATO (w większym stopniu niż wytykanie hipokryzji). Artykuł Kreml reaguje na pogłoski o prowokacyjnym charakterze ćwiczeń Zapad-2017 korzysta z wypowiedzi o logicznym charakterze, udzielonych przez znaczące postacie polityki rosyjskiej i NATO, by zmniejszyć poczucie zagrożenia u odbiorcy, ale także zredukować wrażenie zasadności zarzutów ze strony Zachodu i NATO30. Jest to test podkreślania wiarygodności oficjalnej hiperreczywistości Białorusi i Rosji w odniesieniu do manewrów Zapad-17, ich celu i scenariusza. Bardzo niewiele tekstów wykorzystuje kontekst oczyszczenia z zarzutów. Różne konteksty nadal łączono ze sobą, podkreślając logikę wywodu, że w sprawie przebiegu manewrów rację miały Białoruś i Rosja, a nie zagraniczni krytycy. Artykuł w tym kontekście podkreślał również transparentność manewrów (w ten sposób kontrując narrację o zagrożeniu czy ryzyku), skupiając się na obecności obserwatorów NATO podczas ćwiczeń31. W artykule zacytowano słowa Siergieja Ławrowa (etos), uzasadniając je implikowaną logiką działania obserwatorów NATO obecnych podczas manewrów.

 

 

 

Podsumowanie

 

Niniejszy tekst nie stanowi sądu etycznego ani moralnego na temat treści zebranych i przeanalizowanych wiadomości. Jest to raczej próba zrozumienia, w jaki sposób rozwija się i działa hiperreczywistość, której kontekst nadają mass media, przeprowadzona na przykładzie ograniczonego zbioru danych i z założenia przynosząca tylko orientacyjne rezultaty. Przedsięwzięcia takie jak manewry wojskowe na dużą skalę są podatne na konstruowanie hiperrzeczywistości. Wyraźnie można było zaobserwować ten proces w chwili konfliktu przeciwnych hiperrzeczywistości, tej komunikowanej przez Rosję i tej komunikowanej przez Zachód, NATO i Ukrainę.

 

Co zrobiły agencje rosyjskie w zakresie kontekstualizacji informacji i konstruowania hiperrzeczywistości?

 

W kwestii kontekstualizacji wiadomości komunikacja w polityce międzynarodowej w ujęciu Entmana32 zakłada zdefiniowanie problemu, identyfikację przyczyn, wyrażenie sądu moralnego, zaproponowanie rozwiązania lub ulepszenia. W materiale zebranym i zanalizowanym w niniejszym tekście wystąpiły dwa powiązane ze sobą problemy. Pierwszy z nich dotyczył kwestii praktycznych konieczności przeszkolenia wojsk rosyjskich i białoruskich, by poprawić ich umiejętności i wzmocnić skuteczność (dyplomacja wojskowa). Identyfikacja przyczyny wiąże się z ewolucją zagrożeń i ryzyka oraz koniecznością adekwatnej reakcji na nie. Osąd moralny można znaleźć w przekazie strategicznym ćwiczeń Zapad-17, przedstawianych jako manewry antyterrorystyczne, obronne, korzystające z prawa do obrony suwerenności państwa w sytuacji zagrożenia nieregularnymi działaniami militarnymi. Proponowane rozwiązanie stanowi więc przeprowadzenie ćwiczeń na wielką skalę takich jak Zapad-17.

 

Kolejną problematyczną kwestią zidentyfikowaną w przekazie Sputnika i TASS była kwestia przeinaczenia (maskirowka) zagrożenia, jako jakie przedstawiają ćwiczenia Zapad-17 inne kraje. Przyczyny można znaleźć w tekstach sugerujących, że oponenci Rosji robią to celowo, by ograniczyć sprawczość Rosji (czyli możliwość przeprowadzania manewrów na dużą skalę zgodnie z własną wolą) i poszerzyć sprawczość własną (miałaby to być wymówka, by wzmocnić możliwości własnej armii). Osąd moralny głosi, że przekaz ten jest dezinformujący i nieprawdziwy. Remedium stanowi jednak pokładanie zaufania w przekazie mediów rosyjskich (i co za tym idzie, mniejsze zaufanie wobec mediów zagranicznych).

 

Powróćmy do faz rozwoju hiperrzeczywistości opisanych przez Baudrillarda33: odbicie rzeczywistości podstawowej; maskowanie i wypaczanie rzeczywistości podstawowej; maskowanie braku rzeczywistości podstawowej i w końcu etap czystego symulakrum, nieprzypominającego już rzeczywistości.  Manewry wojskowe, choć mają miejsce w rzeczywistości fizycznej, są także ćwiczeniem w tworzeniu hiperrzeczywistości, która ma jednocześnie zmniejszać wymierne zagrożenie (takie jak wybuch wojny), ale też wzmacniać korzyści niewymierne (poprawa reputacji, postrzeganie sił militarnych jako profesjonalne i silne). Rzeczywistość podstawowa płynąca z przekazu Sputnika i TASS głosi, że manewry wojskowe, które  odbywały się w Rosji i na Białorusi, są zgodne z Konwencją Wiedeńską. Nacisk położony jest na legalność i transparentność przedsięwzięcia. Maskowanie i przeinaczanie rzeczywistości przyjmuje kształt defensywnej operacji wojskowej skierowanej przeciwko wymyślonemu wrogowi; scenariusz zakłada, że wróg otrzymuje pomoc z zagranicy. Finalny etap hiperrzeczywistości ćwiczeń Zapad-17 to utworzenie fikcyjnego państwa terrorystycznego/separatystycznego, które graniczy z realnymi państwami Polską i Litwą.

 

 

Tłumaczenie z języka angielskiego: Olga Dredna

 

BIO

 

Profesor Greg Simons pochodzi z Nowej Zelandii. Obecnie pracuje w Instytucie Studiów Rosyjskich i Eurazjatyckich na Uniwersytecie w Uppsali i na Wydziale Studiów nad Komunikacją na Turiba University w Rydze. Specjalizuje się w tematyce międzynarodowej komunikacji politycznej dyplomacji publicznej i relacjach między polityką a informacją w realiach konfliktu zbrojnego. Wybór jego publikacji można znaleźć na stronie https://uppsala.academia.edu/GregSimons.

* Zdjęcie w tle: "Wieści skądinąd", Witalij Strigunkow, 2018. Dzięki uprzejmości artysty.

 

[1] Swistek, G., The Nexus Between Public Diplomacy and Military Diplomacy in Foreign Affairs and Defence Policy, Connections, 11(2) 2012, s. 86.

[2] Merrin, W., Baudrillard and the Media, Cambridge: Polity Press, 2005, s. 5.

[3] Tamże, s. 152.

[4] Arva, E. L., Writing the Vanishing Real: Hyper-Reality and Magical Realism, Journal of Narrative Theory, 38(1) 2008, s. 60-85.

[5] Mickey, T. J. , A Postmodern View of Public Relations: Sign and Reality, Public Relations Review, 23(3) 1997, s.  282.

[6] Luke, T. W., Power and Politics in Hyper-Reality: The Critical Project of Jean Baudrillard, The Social Science Journal, 28(3) 1991, s. 347.

[7] Tamże, s. 362-63.

[8] Hehir, A., Hyper-Reality and State-Building: Baudrillard and the Unwillingness of International Administrations to Cede Control, Third World Quarterly, 32(6) 2011, s. 1073-1087.

[9] Tamże, s. 1075.

[10] Janjevic, D., What are Russias Zapad War Games?, Deutsche Welle, https://www.dw.com/en/what-are-russias-zapad-war-games/a-39702331, 14 września 2017, dostęp 10 sierpnia 2018.

[11] Manewry wojskowe, w których bierze udział powyżej 13000 żołnierzy, zgodnie z Konwencją Wiedeńską OSCE (2011), którą podpisała również Rosja, wymagają obecności obserwatorów zagranicznych.

[12] Zapad-17: Joint Strategic Exercise, Ministerstwo Obrony Rosji,  http://eng.mil.ru/en/mission/practice/more.htm?id=12140115@egNews, dostęp 8 sierpnia 2018.

[13] Tamże.

[14] Sharkov, D., Russias Zapad 17 War Game: What We Learned From Putins Sparring Match That Was ‘All About NATO, Newsweek, https://www.newsweek.com/russia-zapad-war-game-what-learned-putin-sparring-match-nato-668930, 21 września 2017, dostęp 10 sierpnia 2018.

[15] Janjevic, D., What are Russias Zapad War Games?, Deutsche Welle, https://www.dw.com/en/what-are-russias-zapad-war-games/a-39702331, 14 września 2017, dostęp 10 sierpnia 2018; Röpcke, J., Putins Zapad 2017 Simulated a War Against NATO, Bild, https://www.bild.de/politik/ausland/bild-international/zapad-2017-english-54233658.bild.html, 19 grudnia 2017, dostęp 10 sierpnia 2018.

[16] Goncharenko, R., Zapad-2017: ‘Normal Military Business, Deutsche Welle, https://www.dw.com/en/zapad-2017-normal-military-business/a-40710010, 27 września 2017, dostęp 10 sierpnia 2018.

[17] Sharkov, D., Russias Zapad 17 War Game: What We Learned From Putins Sparring Match That Was ‘All About NATO, Newsweek, https://www.newsweek.com/russia-zapad-war-game-what-learned-putin-sparring-match-nato-668930, 21 września 2017, dostęp 10 sierpnia 2018; Janjevic, D., What are Russias Zapad War Games?, Deutsche Welle, https://www.dw.com/en/what-are-russias-zapad-war-games/a-39702331, 14 września 2017, dostęp 10 sierpnia 2018.

[18] Raitasalo, J., Russias Zapad-17 Has Already Succeeded, Defence One, https://www.defenseone.com/ideas/2017/09/russias-zapad-17-has-already-succeeded/140846/, 8 września 2017, dostęp 10 sierpnia 2018.

[19] Tamże.

[20] Kofman, M., Zapad Watch Summary of Day Seven (Last Day), Russian Military Analysis: A Blog on the Russian Military, https://russianmilitaryanalysis.wordpress.com/2017/09/21/zapad-watch-summary-of-day-seven-last-day/, 21 września 2017, dostęp 10 sierpnia 2018.

[21] Boréus, K.  Bergström, G.), Analysing Text and Discourse: Eight Approaches for the Social Sciences, Thousand Oaks (CA): Sage Publishing, 2017, s. 9.

[22] Tamże, s. 1-2.

[23] Entman, R. M., Projections of Power: Framing News, Public Opinion, and U.S. Foreign Policy, Chicago: University of Chicago Press, 2004, s. 5.

[24] About Us, Sputnik iinternational, https://sputniknews.com/docs/about/index.html, dostęp 11 sierpnia 2018.

[25] About Us TASS Today, TASS Russian News Agency, http://tass.com/today, dostęp 11 sierpnia 2018.

[26] Sweden Losing Traces of Non-Alignment to NATO in Major Exercise With US Troops, Sputnik iinternational, https://sputniknews.com/military/201709041057073567-sweden-exercise-criticism/, 14 września 2017, dostęp 11 sierpnia 2018.

[27] Russia, Belarus Wrap Up Zapad 2017 Joint Military Exercises, Sputnik,  https://sputniknews.com/videoclub/201709201057548375-zapad-2017-war-games-over/, 20 września 2017, dostęp 11 sierpnia 2018.

[28] ‘Not Anti-NATO: Finland Admits Russian War Games Were ‘Purely Defensive, Sputnik, https://sputniknews.com/military/201711171059184434-russian-drills-purely-defensive/, 17 listopada 2017, dostęp 11 sierpnia 2018.

[29] Zapad-2017 Exercise Puts Russian Armys “Nervous System to Test, TASS, http://tass.com/defense/966366, 19 września 2017, dostęp 11 sierpnia 2018.

[30] Kremlin Slams Hype Over Zapad-2017 Military Drills as Provocative, TASS http://tass.com/politics/965660, 14 września 2017, dostęp 12 sierpnia 2018.

[31] Top Diplomat Says NATOs Allegations About Zapad-2017 Drills Turn Out to be False, TASS, http://tass.com/politics/976434, 20 września 2017, dostęp 12 sierpnia 2018.

[32] Entman, R. M. (2004), Projections of Power: Framing News, Public Opinion, and U.S. Foreign Policy, Chicago: University of Chicago Press, s. 5.

[33] Baudrillard, J., Simulacra and Simulation, dz.cyt., s. 11.